De positie van vrouwen in bedrijven: een overzicht en getuigenis

De economische wereld in België is nog steeds grotendeels mannelijk gedomineerd, maar er gebeurt geleidelijk verandering. Wat 50 jaar geleden ondenkbaar was, is nu realiteit: vrouwen nemen steeds meer verantwoordelijkheden op zich binnen bedrijven.

Dit roept verschillende vragen op: hoeveel vrouwelijke bedrijfsleiders zijn er? Hoe zijn ze op hun positie gekomen? Hebben ze obstakels overwonnen? Hebben ze rolmodellen? Moeten ze meer inspanningen leveren dan mannen? Hier volgt een overzicht.

Als de Bel 20 (de belangrijkste Belgische beursindex bestaande uit de 20 grootste beursgenoteerde bedrijven) als economisch referentiepunt geldt, is er nog veel werk aan de winkel voor vrouwen in hoge functies in ons land. Sinds het vertrek van Dominique Leroy, CEO van Proximus, zijn er slechts 2 vrouwen bestuurder in een Bel 20-bedrijf. Dat is 10% van de posities. Twee keer zoveel als aan Wall Street (waar 27 vrouwelijke CEO’s zijn in het S&P 500), maar nog steeds laag. De FEB was ooit geleid door een vrouw, maar vandaag niet meer. Hoewel sommige overheidsbedrijven een vrouw aan het roer hebben, is dat niet de norm: slechts 20% van deze bedrijven worden door vrouwen geleid. Dit is de stand van zaken — al gaat het snel vooruit.

Een wet als motor van verandering

Een recente studie van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen toonde aan dat tussen 2008 en 2017 het aandeel vrouwen in Belgische raden van bestuur van 115 onderzochte bedrijven meer dan verdrievoudigde, van 8,2% naar 26,8%. Deze vooruitgang danken we aan twee factoren: een mentaliteitswijziging in de samenleving over vrouwen “aan de macht”, bij vrouwen én mannen, en een wetswijziging die de aanwezigheid van minstens een derde van elk geslacht verplicht stelt binnen raden van bestuur (niet het management) van autonome overheidsbedrijven, de Nationale Loterij en beursgenoteerde ondernemingen. Deze wet dateert van 28 juli 2011.

Vorige jaar voldeed elke autonome overheidsdienst aan deze wettelijke quota. Een kanttekening: de quota-wet regelt niet welke functies vrouwen innemen in deze raden, waardoor vrouwelijke voorzitters zelden voorkomen. Van de 115 bedrijven uit het onderzoek hadden er slechts 5 (4,3%) een vrouw als voorzitter. Toch zijn 60% van de universitaire afgestudeerden in België vrouwen.

Echte hindernissen

Volgens de recentste Statbel-cijfers werkte in het derde kwartaal van 2018 66,3% van de vrouwen tussen 20 en 64 jaar, tegenover 73,8% van de mannen. Vijftig à zestig jaar geleden werkte de meeste vrouwen niet, en al zeker niet in diverse sectoren (leerkracht, verzorgende, schoonmaakster, secretaresse…).

Er is veel veranderd, maar decennia lang was de status van vrouwen op het werk toch veel lager dan die van mannen. Pas in 1969 verbood een wet werkgevers vrouwen te ontslaan wegens huwelijk of zwangerschap. En in 1976 veroordeelde het Europees Hof België voor discriminatie van Sabena-stewardessen: hun contract hield ontslag zonder vergoeding in vanaf 40 jaar, terwijl voor mannelijke werknemers wel aan het pensioenfonds werd bijgedragen.

Vandaag is het verschil man/vrouw op de werkvloer nog steeds duidelijk: sommige sectoren zijn sterk ‘geslachtsgebonden’ (in technologie zijn vrouwen amper 15-20% van het personeel, terwijl ze 95% van de schoonmaakbranche vormen). Gelijke lonen zijn nog niet bereikt (zie het artikel Wist je dat?). Vrouw zijn betekent ook nog steeds vaak blootstaan aan seksistische opmerkingen of zelfs pesterijen. En ook moeilijker toegang krijgen tot leidinggevende functies.

Vrouw zijn en bedrijfsleider in 2019

Martine Constant is al 24 jaar directeur van twee marketing- en marktonderzoeksbedrijven en voorzitter van de Vereniging van Vrouwelijke Ondernemers in Luik. Ze begeleidt ook kmo’s en jonge ondernemers als expert erkend door de Waalse overheid.

Voor haar is de positie van vrouwen en vooral vrouwelijke bedrijfsleiders sterk veranderd. “Vijfentwintig jaar geleden was het moeilijk om werk en gezin te combineren. Jong moeder zijn, een eigen bedrijf oprichten en teams leiden vraagt grote organisatie, perfecte gezondheid en enorme vitaliteit. Dat was niet simpel, want vrouwen stonden toen centraal in het gezin, terwijl mannen minder betrokken waren dan nu. Vandaag is dat anders: ouders delen de taken eerlijker, en vrouwen mogen evenveel slagen in hun carrière als mannen. Schuldgevoelens zijn kleiner wanneer vrouwen tijd voor zichzelf nemen om sport of sociale activiteiten te doen.”

Vrouwelijk ondernemerschap

Martine Constant zet zich met passie in voor vrouwelijk ondernemerschap. “Er zijn steeds meer initiatieven: gespreksgroepen, netwerken, mentorschap… Vrouwen organiseren zich om elkaar te helpen groeien. Ik heb altijd vrouwelijk ondernemerschap willen stimuleren. Sommige vrouwen twijfelen en moeten vertrouwen krijgen. Daarom werd ik mentor en ambassadeur van vrouwelijk ondernemen. Dat betekent concreet begeleiden, adviseren en uitdagen. We ontmoeten elkaar, stellen vragen, ik deel mijn ervaring en inspireer om te ondernemen. Soms gaat het om houding en aanpak, soms om basisvragen zoals: welke niche past bij mijn project?”

Ze merkt een duidelijke verandering op sinds 5 à 10 jaar: “Er zijn steeds meer vrouwen die de stap zetten naar zelfstandigheid, wat fantastisch is, maar **het doel is om nog een stap verder te gaan: niet alleen zelfstandig zijn, maar ook werk creëren. De tewerkstelling bij kmo’s is de motor van de Belgische economie.”

Ondernemen? Geen kwestie van geslacht!

Zien mannen en vrouwen die leiding geven of bedrijven leiden dat anders? Voor Martine Constant is “management niet gebonden aan geslacht. Man of vrouw, de uitdaging is gelijk. We zijn betrokken bij een prachtig menselijk avontuur waarin het essentieel is om elke dag inspirerend, gul, rechtvaardig te zijn en positieve energie te geven. Een manager streeft naar collectief succes, niet eigenbelang. Als vrouwelijke manager ben ik zeer gevoelig voor mijn teams, samen delen we passie voor het vak, de wil om ons te overtreffen, respect voor iedereen en goed werk. Ik heb altijd het gevoel proberen te geven dat we allemaal deel uitmaken van een speciaal team, dat is persoonlijkheid, geen vrouwending. Of je nu man of vrouw bent, het belangrijkste is dat je inspirerend bent voor je teams, je emoties deelt en je kennis en passie overdraagt.”