Samen leven, ongeacht onze verschillen

Het combineren van de “wereld van handicap” en de “arbeidswereld” was nooit vanzelfsprekend. Hoewel de mentaliteit langzaam verandert, is er nog een lange weg te gaan. Er zijn nog veel delicate vragen.

Wat is handicap? Hoe wordt het ervaren in bedrijven? Wat zegt de wet? Wat wordt bedoeld met “redelijke aanpassingen”? Of “inclusie”? In deze nieuwsbrief bieden we enkele inzichten om handicap te begrijpen en delen we inspirerende ideeën die het leven van mensen die ermee geconfronteerd worden, beter maken.

Wat is handicap?

Op de vraag of iemand in een rolstoel gehandicapt is, antwoordt iedereen volmondig “ja”. En een collega die mankt? Hoogstwaarschijnlijk ook. En een werknemer met een bipolaire stoornis? Misschien denkt men eerder dat die rust nodig heeft en professionele begeleiding. En iemand met dyslexie? Vaak wordt gezegd “nee”! Toch geeft de Wereldgezondheidsorganisatie een duidelijke definitie van handicap: “Een handicap heeft iedereen wiens lichamelijke of geestelijke integriteit tijdelijk of permanent verminderd is, door geboorte, leeftijd of een ongeluk, zodanig dat zijn/haar zelfstandigheid, schoolgang of arbeid in het gedrang komt.” Er zijn veel vormen van handicap, een brede definitie en veel mensen die ermee te maken hebben.

Verschillende soorten handicaps

Handicap beperkt zich niet tot de klassieke motorische handicap (gedeeltelijke of volledige beperking van beweging) of mentale handicap (verminderd intellectueel niveau). Daarom zijn er ook visuele handicaps (blindheid, slechtziendheid), auditieve handicaps (doofheid, slechthorendheid), psychische handicaps (persoonlijkheidsstoornissen, bipolariteit) en sinds kort hoort autisme niet langer bij de psychische handicap. Daarnaast zijn er sinds vijftien jaar chronische, invaliderende ziekten die een voortdurende zorg vragen en aandoeningen aan luchtwegen, spijsvertering, hart- en bloedvaten en infecties, evenals lees- en leerstoornissen zoals dyslexie, erkend als handicap.

De situatie in België

Sinds de jaren 60 streeft België ernaar de kansen op maatschappelijke integratie van personen met een handicap te verhogen, hen toegang en sleutels tot succes te bieden. Zestig jaar later lijkt het woord “integratie” wat onhandig, en spreekt men liever van “emancipatie” en “participatie”. Doel is niet langer enkel toegang tot gebouwen, openbaar vervoer of toiletten. Nee, het gaat ook om recht op cultuur (zoals musea en bioscoop), onderwijs en werk. Volgens Statbel, het Belgische statistiekbureau, zegt bijna 10% van de Belgische bevolking tussen 15 en 64 jaar zich sterk beperkt te voelen in dagelijkse activiteiten door een handicap, aandoening of langdurige ziekte. Uit studies blijkt ook dat personen met een handicap minder kansen hebben op werk. Slechts 23% van hen werkt, terwijl hun werkloosheidsgraad hoger is dan gemiddeld. Hoewel meer dan de helft van deze werknemers specifieke ondersteuning of aanpassingen geniet via de werkgever, is slechts een derde van het takenpakket aangepast aan hun mogelijkheden.

Redelijke aanpassingen: wat en waarom?

Het is soms moeilijk te beseffen wat een handicap is als je er zelf geen last van hebt. Stel je voor dat je je voet breekt en dagelijks drie verdiepingen moet omhoog klimmen om op kantoor te komen. Deze situatie wordt snel onleefbaar. Stel je nu voor dat je collega, die sinds zijn jeugd aan krukken loopt, dit elke dag moet doen… Onacceptabel. Daarom voorziet de overheid, om inclusie te bevorderen en personen met een handicap volwaardig deel te laten nemen aan de maatschappij, in redelijke aanpassingen.
Volgens Unia (het Belgische gelijkekansenbureau) zijn “redelijke aanpassingen passende maatregelen op basis van individuele noden om personen met een handicap toegang, participatie en vooruitgang in werk mogelijk te maken.” Deze aanpassingen kunnen materieel zijn (lift, aangepaste toiletten…), immaterieel (coaching, begeleiding) of organisatorisch (thuiswerk, flexibele uren…). Het is belangrijk te definiëren wat “redelijk” betekent qua aanpassingen. Criteria zoals kostprijs, impact op de organisatie, frequentie en duur worden mee in rekening gebracht.
Sinds 15 jaar geeft de overheid het goede voorbeeld. Een koninklijk besluit van 5 maart 2007 bepaalt dat Belgische overheidsdiensten minimaal 3% van hun personeel met een handicap moeten aanwerven. Daarnaast zijn er financiële maatregelen die werkgevers ondersteunen, zoals collectieve arbeidsovereenkomsten die compenserende premies (bv. voor aanpassingskosten) of tutoraten (begeleiding door collega’s) voorzien.

Twee bijzondere initiatieven

DUOday (Duodag in Vlaanderen), gestart in 2010 en inmiddels actief in meer dan 11 Europese landen, bevordert de professionele integratie van personen met een handicap. Hoe werkt het? DUOday laat hen een stage doen van één tot twintig dagen binnen een bedrijf, met een mentor die hen begeleidt. In België doen meer dan 500 bedrijven mee aan dit initiatief. Dit jaar vindt DUOday plaats op 14 mei.
Ken je het restaurant 65 Degrés? Gevestigd in Elsene, is het het eerste gastronomische restaurant dat jongeren met een lichte tot matige verstandelijke beperking (zoals trisomie 21, autisme, mentale achterstand) tewerkstelt. Opgericht door vier specialisten in handicap- en arbeidstoeleiding en horeca, serveert 65 Degrés een menu kwalitatief gelijk aan een driesterrenrestaurant. Een inspirerend voorbeeld voor wie nog twijfelt over de meerwaarde van inclusie in de samenleving.